افغانستان غمزده میان خون و آتش

15 سال پس از سقوط طالبان، افغانستان همچنان درگير جنگ است؛ ورود نيروهاي داعش به صحنه جنگ افغانستان، خروج نيروهاي بين المللي از اين کشور، قدرت گيري دوباره طالبان و ضعف دولت مرکزي در سايه اختلاف ميان دولتمردان افغان، وضعيت افغانستان را بحراني تر از هميشه ساخته است.

هفته اول مرداد؛ ۲ مهاجم با انفجار کمربند انتحاری خود در میان جمعیت در کابل، ۸۰ نفر را کشتند و بیش از ۲۳۰ نفر دیگر را زخمی کردند. قربانیان، معترضانی بودند که در قالب جنبشی موسوم به «جنبش روشنایی» علیه تصمیم دولت در تغییر مسیر خط انتقال برق در منطقه محل زندگی شان یعنی ولایت بامیان، در یکی از میدان های مرکزی شهر تجمع کرده بودند. این حمله انتحاری زمانی رخ داد که مرحله نخست اعتراضها به پایان رسیده بود و معترضان مشغول برپا کردن خیمههایشان برای تحصن بودند. این حمله، مرگبارترین حمله در طول ۱۵ سال اخیر در پایتخت افغانستان بود و برای اولین بار بود که طی این سال ها، حمله ای تروریستی علیه یک گروه مذهبی ترتیب داده می شد؛ علیه شیعیان هزاره. گروه تروریستی داعش مسئولیت این حمله را به عهده گرفت.

هفته اول شهریور؛ در حمله افراد مسلح به دانشگاه آمریکایی کابل، ۱۳ نفر از جمله ۷ دانشجو کشته و ۴۴ نفر دیگر زخمی شدند. مهاجمان ابتدا با انفجار خودرویی بمب گذاری شده راه خود را به درون دانشگاه باز کردند، با نیروهای امنیتی درگیر شدند و تعدادی از آن ها را کشتند، سپس با نارنجک و سلاح سبک به کلاس های درس حمله کردند. درگیری ها در این دانشگاه حدود ۱۰ ساعت ادامه داشت تا آنکه نیروهای امنیتی موفق شدند مهاجمان را از پا درآورند. این عملیات تروریستی، اولین حمله به یک دانشگاه در افغانستان بود. رئیس جمهور و مقام های دولتی افغانستان انگشت اتهام را به سمت آن سوی مرزهای، به سمت همسایه جنوبی خود یعنی پاکستان نشانه رفتند و اعلام کردند اسناد و مدارک موثقی دارند که نشان می دهد این حمله از آن طرف مرز مدیریت شده است. به این ترتیب، متهم اصلی این حمله گروه طالبان است که به گفته دولت افغانستان، از سوی اسلام آباد حمایت می شود.

فاصله این دو حمله، یعنی زمانی حدود یک ماه، آینه تمام نمای این روزهای افغانستان است؛ کشوری که میان خونریزی دو گروه تروریستی گرفتار شده است. داعش پس از ۵ سال کشتار و خونریزی در سوریه و عراق اکنون گستره عملیاتی خود را به افغانستان هم رسانده و این کشور را به عنوان بخشی از حکومت به اصطلاح اسلامیاش، «ولایت خراسان» می خواند. گروه داعش قصد دارد با قرار دادن شیعه و سنی در مقابل هم و در راستای خطوط فرقه ای، اهدافش را پیش برد. در سوی دیگر میدان، گروه طالبان که اکنون ۱۵ سال است با دولت مرکزی افغانستان بر سر قدرت می جنگد، نمی خواهد صحنه را به رقیب تازه از راه رسیده و عملیات های مرگبار تروریستی اش واگذار کند. طالبان طی ۲ سال اخیر، محدوده حملات تروریستی خود را به نقاط مختلف افغانستان گسترش داده و بر شدت و بزرگی آن ها افزوده است.

در کنار این ها، اختلافات عمیق و همیشگی دولتمردان افغان، تکمیل کننده پازل جنگ و درگیری های ناتمام افغانستان است. روز ۲۸ مرداد، مراسم بزرگداشت نود وهفتمین سالگرد استقلال افغانستان از بریتانیا با حضور اشرف غنی، رئیس جمهور افغانستان، برگزار شد. در این مراسم که تحت تدابیر شدید امنیتی در پایتخت برگزار می شد، شماری از مقامهای ارشد دولتی و چهرههای سیاسی حضور داشتند، اما غایب اصلی عبدالله عبدالله رئیس اجرایی دولت بود که طی ۲ سال اخیر درگیر اختلافات بسیار با غنی بوده است. غنی در این مراسم گفت: «کشورهای دیگر بعد از ۹۰ یا ۵۰ سال که استقلال و آزادی خود را تجلیل میکنند، آن را به حیث دستاورد تاریخی تجلیل میکنند اما ما بدبختانه در حالی آزادی خود را تجلیل میکنیم که نیاز به تجدید عهد برای دفاع از آزادی خود داریم.» عبدالله عبدالله یک هفته پیش از این مراسم، با الفاظ تندی از اشرفغنی انتقاد کرد بود. او به صورت غیرمستقیم به مشکلاتش با اشرف غنی اشاره کرد و گفت در هر حکومتی چه ائتلافی باش، چه غیر از آن، بحث و مذاکره وجود دارد، اما «کسی که حوصله بحث ندارد، کسی که حوصله شنیدن ندارد، لیاقت ریاست ندارد». عبدالله تاکید کرد که ۳ ماه است بین او و رئیس جمهور هیچ دیدار و مذاکره ای صورت نگرفته است.

اختلافات میان دو چهره اصلی دولت افغانستان، بر وضعیت آشفته این روزهای افغانستان افزوده است. عبدالله و غنی دو نامزد دور دوم انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۳ بودند که پس از جنجالهای فراوان بر سر شفافیت انتخابات ریاست جمهوری، با میانجیگری جان کری وزیر خارجه آمریکا تن به توافقی برای تشکیل حکومت وحدت ملی دادند. طبق این موافقتنامه، قرار بود با تشکیل حکومت وحدت ملی، قدرت سیاسی بین هر دو تیم انتخاباتی به صورت ۵۰-۵۰ تقسیم شود، اما مقامهای نزدیک به آقای عبدالله میگویند که سهم تیم او بسیار کمتر از میزان تعیین شده است.

 

مردم، قربانیان اصلی جنگ افغانستان

در سایه اقدامات تروریستی گروه های درگیر در افغانستان و اختلافات موجود میان دولتمردان افغان، این مردم افغانستان هستند که یا کشته می شوند، یا معلول و خانه نشین می شوند یا برای فرار از کشوری که اکنون شعله جنگش بیش از ۳ دهه است که خاموش نشده، آواره دیگر کشورها می شوند.

آمارهای سازمان ملل و دیگر نهادهای بین المللی نشان می دهد بیشترین تلفات جنگ افغانستان از میان غیرنظامیان بوده است. بر اساس گزارش های متعدد و به استناد آماری که از سال ۲۰۰۹ از سوی سازمان ملل به ثبت رسیده، در جنگ افغانستان تنها طی ۱۵ سال اخیر یعنی از زمانی که حمله آمریکا و متحدانش به سقوط حکومت طابان منجر شد، حدود ۷۰ هزار نفر از مردم این کشور قربانی خشونت و درگیری های داخلی شده اند: ۳۰ هزار کشته و ۴۰ هزار زخمی.

طبق آمار سازمان ملل، در این سال ها به طور متوسط از هر ۴ قربانی در افغانستان، یکی کودک بوده است. همچنین، از میان هر ۱۰ قربانی، یکی زن بوده است. سال گذشته، مردم افغانستان با حدود ۳ هزار و ۵۰۰ کشته و بیش از ۷ هزار و ۵۰۰ زخمی، خونین ترین سال طی ۱۵ سال اخیر را تجربه کردند. افزایش کشتار مردم از اوایل سال گذشته میلادی به دلیل قدرت گرفتن دوباره طالبان و اعلام موجودیت گروه تروریستی داعش در این کشور بوده است. مردم شمال و جنوب افغانستان به خاطر ادامه درگیری ها در مناطق شان، بیشترین تلفات جنگ را داشته اند. آمار سازمان ملل همچنین نشان می دهد طی ۶ ماه اخیر، بیش از هزار و ۶۰۰ نفر از مردم افغانستان در جریان درگیری ها و حملات تروریستی جان خود را از دست داده اند. در همین مدت، بیش از ۳ هزار و ۵۰۰ نفر هم زخمی شده اند. سازمان ملل سال جاری میلادی را مرگبارترین سال برای مردم افغانستان پیش بینی کرده است.

افغانستان، دومین منبع آوارگان جهان

جهان ما اکنون بیش از ۶۵ میلیون آواره دارد. کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان امسال در آخرین روز بهار، همزمان با «روز جهانی آوارگان» اعلام کرد تعداد آوارگان جهان به رقم بی سابقه ۶۵ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر رسیده است؛ به این ترتیب  اکنون با توجه به جمعیت ۷ میلیارد و ۴۰۰ میلیونی جهان، از هر ۱۱۳ نفر، یکی آواره است. در گزارش سازمان ملل آمده که جنگ و درگیری های قومیتی، دلیل اصلی آوارگی انسان ها در سال گذشته بوده و ادامه درگیری ها در افغانستان و سوریه، یکی از دلایل اصلی افزایش تعداد آواره ها در جهان بوده است. از میان بیش از ۶۵ میلیون آواره کنونی در جهان، نزدیک به ۴۱ میلیون نفر در خاک سرزمینی خود آواره شده و به مناطق نسبتا امن تر فرار کرده اند، ۳ میلیون نفر به امید دریافت پناهندگی به کشورهای دیگر پناه برده اند و بیش از ۲۱ میلیون نفر هم از جنگ و درگیری در کشورشان گریخته و آواره دیگر کشورها شده اند؛ نیمی از این ۲۱ میلیون آواره، از ۳ کشور سوریه، افغانستان و سومالی هستند.

طی ۳ دهه اخیر، در گزارش های سازمان ملل همیشه افغانستان در صدر لیست کشورهای مبداء آوارگان جهان قرار داشته است. تنها در ۲ تا ۳ سال گذشته به دلیل بالا گرفتن درگیری ها در سوریه، نام افغانستان به رتبه دوم لیست آمده است. کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان تعداد افرادی که طی این سال ها از افغانستان گریخته و به کشورهای دیگر پناه برده اند را ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر اعلام کرده است. این در حالی است که جمعیت این کشور اندکی بیش از ۳۱ میلیون نفر است. سوریه با حدود ۵ میلیون آواره قبل از افغانستان و سومالی با بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار آواره بعد از افغانستان، بزرگ ترین مبداء آوارگان جهان هستند. نزدیک به یک و نیم میلیون نفر از مردم افغانستان هم داخل کشورشان آواره شده و مجبور به ترک خانه و شهرشان شده اند. اوج گیری درگیری ها میان نیروهای دولتی و طالبان در شمال و جنوب افغانستان از یک سو، درگیری نیروهای دولتی و نیروهای داعش در بخش هایی از شرق کشور و درگیری میان این دو گروه تروریستی از سوی دیگر، باعث آواره شدن مردم شده است. گزارش سازمان ملل نشان می دهد، طی ۶ ماه ابتدای سال جاری میلادی نزدیک به ۱۶۰ هزار نفر مجبور به ترک خانه و شهر خود شده و به دیگر مناطق پناه برده اند.

آمار کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان نشان می دهد از  ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار آواره افغان، یک میلیون نیم در پاکستان به سر می برند، نزدیک به یک میلیون نفر راهی ایران شده اند و باقی به کشورهای دیگر به خصوص کشورهای اروپایی رفته اند. طبق این آمار، سه چهارم پناهجویانی که طی ۲ سال اخیر از کشورهایشان گریخته و به اروپا وارد شده اند از کشورهای سوریه، افغانستان، عراق، پاکستان، اریتره، نیجریه، گامبیا، سومالی و گینه هستند. سوریه ای ها به تنهایی نزدیک به ۴۰ درصد پناهجویان وارد شده به اروپا را تشکیل می دهند. افغان های با ۲۰ درصد و عراقی ها با ۱۲ درصد در رده های بعدی قرار می گیرند.

منبع: نشریه ماه نو