رمز گشایی از اصول بنیادین نهضت بین­ المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر/ اصل استقلال (Independence) – بخش اول

استقلال چیست؟

ایران اسلامی در طول دوران فرهنگ و تمدن چند هزارساله همواره استقلال طلب بوده و پس از اسلام آوردن نیز برای حفاظت از ارزش های ایرانی- اسلامی، با هرگونه مداخله کشورهای سلطه طلب به مقابله برخواسته است تا جایی که اصلی ترین شعار حضرت امام (ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی و مردم از ابتدای دوران انقلاب استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی بود.

همین شعار مهم‌ترین عامل حرکت‌های انقلابی عموم مردم شد و نقش بسزایی در پیروزی انقلاب داشت. رهبری انقلاب و مردم پس از پیروزی انقلاب هرگونه وابستگی فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، نظامی و… به کشورهای استکباری و استثمارگر را نفی کردند و برای حفظ ارزش های انقلاب که همانا داشتن کشوری مستقل و آزاد است با روحیه انقلابی تمام فشارهای سیاسی، اقتصادی و‌… آنان را تحمل کردند.

بنابراین مردم ایران طی ۵۰ سال گذشته با همه وجود، مفاهیم استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی را در عرصه ملی و بین‌المللی درک کرده و برای تحقق آن از جان و مال خود گذشته اند.

در این مقاله تلاش می کنیم تا با رمزگشایی از اصل استقلال که چهارمین اصل از اصول اساسی صلیب سرخ و هلال‌احمر محسوب می شود، لزوم و ضرورت عملیاتی کردن اصل استقلال و نفی هرگونه وابستگی هلال‌احمر به دولتمردان به صورت شفاف و واضح روشن شود.

آنگاه همگان متوجه خواهیم شدکه چرا باید هلال‌احمر بدون وابستگی به دولتمردان برای ارایه خدمات بشردوستانه و داوطلبانه کاملاً مستقل و آزاد باشد؟

در لغت نامه دهخدا واژه استقلال به ۱٫ خودمختار بودن ۲٫ طاقت آوردن و تاب آوردن ۳٫ آزادی داشتن؛ به آزادی کاری کردن؛ بدون مداخله کسی کار خود را اداره کردن ۴٫ اداره کشور با اختیار و آزادی بدون مداخله کشورهای بیگانه معنی شده و در فرهنگ انگلیسی به فارسی کلمه Independence به معنی استقلال، خودفرمانی، خودباشی، جداسری، خودایستایی و ناوابستگی ترجمه است.

اصل استقلال از نگاه صلیب سرخ و هلال‌احمر به شرح زیر است: «نهضت مستقل است. جمعیت های ملی ضمن آنکه در خدمت انسان‌دوستانه به دولت‌های خود نقش کمکی را ایفا خواهند کرد و منطبق با قوانین کشور متبوع خود خواهند بود باید همواره استقلال خود را حفظ کنند تا بتوانند منطبق با اصول نهضت عمل کنند».

برای فهم اصل استقلال به عنوان یک ارزش جهانی باید سه عنصر اصلی آن  یعنی اصول کلی استقلال، خصوصیت امدادی صلیب سرخ و هلال‌احمر و خودمختاری صلیب سرخ و هلال‌احمر در ارتباط با مقامات عمومی را به شرح زیر تبیین کنیم.

 

۸۸-۶

 

۱- اصول کلی اصل استقلال

رسیدن به قله‌های بشردوستی نیازمند استقلال است

دلایل استقلال طلبی صلیب سرخ و هلال‌احمر آنقدر برای همگان واضح است که نیازی به بحث و توضیح طولانی‌تر نیست. با این وجود، اصول کلی اصل استقلال یعنی اینکه صلیب سرخ و هلال‌احمر باید در تصمیمات، عملکرد و ارایه خدمات بشردوستانهِ بدون تبعیض به نوع بشر از هر جهت مستقل باشند به بیان خیلی ساده تر نباید به هیچ دستگاه دولتی و غیردولتی وابسته باشند، چراکه صلیب سرخ و هلال‌احمر برای رسیدن به قله‌های انسانیت، بشردوستی و عدالت نیازمند آزادی و استقلال‌اند.

البته در اصل بی غرضی، لزوم رهایی جمعیت های ملی از بندهای اسارت درون مانند تعصبات سیاسی، ملی و مذهبی و همچنین داشتن آزادی عمل در فعالیت های بشردوستانه در جهت تحقق اصل انسانیت مطالبی به صورت اجمال بیان شد.

ولی باید بدانیم که در دنیای امروز برای هیچ قدرتی بویژه صلیب سرخ و هلال‌احمر به عنوان بزرگترین نهاد مردمی و بشردوستی در جهان به هیچ وجه قابل قبول نیست که از راهی که آرمان‌هایش از طریق ارزش های اصول بنیادین برایشان ترسیم کرده است، منحرف شوند.

به عبارتی دیگر این اصل استقلال است که موجب می شود تا صلیب سرخ و هلال‌احمر برای هیچ گروه و جناح خاص سیاسی، ملی و مذهبی استثنا قائل نشوند و قادر باشند تا تمام افرادی که نیت خیر ‌دارند را در کنار هم جمع کنند به عبارتی دیگر، هرچند‌ اصل استقلال یک اصل اقتباسی است ولی برای عملیاتی کردن اصول اساسی نهضت بویژه اصول انسانیت، بی غرضی، بی طرفی، خدمات داوطلبانه، یگانگی و جهانشمولی یک اصل ضروری و انکارناپذیر است.

در حقیقت این اصل استقلال است که هر جمعیت ملی را قادر می‌سازد تا اول با روح برابری با دیگر جمعیت‌های ملی همکاری کند. دوم اصل استقلال موجب تضمین فعالیت های صلیب سرخ و هلال‌احمر برای تحقق اصول انسانیت، بی غرضی، بی طرفی و جهانشمولی می شود.

ایستادگی در برابر فشارها

همانگونه که اصول بی غرضی و بی‌طرفی نیازمند‌ این است که صلیب سرخ و هلال‌احمر از هرگونه درگیری در سیاست‌های داخلی یا خارجی حذر کنند. متقابلاً برای آنها ضروری است که برای حفظ استقلال خود، به‌طور راسخ از ورود هرگونه سیاست یا افراد خاص با نگرش‌ها و تعصبات سیاسی به دایره فعالیت های بشردوستانه ممانعت کنند.

هلال‌احمر باید با وفاداری، تعهد و پایبندی به اصل استقلال در مقابل هرگونه فشارهای سیاسی، اجتماعی‌ یا اقتصادی مقاومت کند. جمعیت ملی نمی‌تواند به هیچ جناح سیاسی، گروه فشار ‌یا حتی افکار عمومی ‌اجازه دهد که او را از مسیری که بوسیله اهداف و ارزش های اصول جهانی اش برای او ترسیم شده، منحرف کند.

به همین ترتیب، صلیب سرخ و هلال‌احمر نمی‌تواند هیچ گونه مداخله ناشی از فشار مالی را که موجب نقض اصول اساسی نهضت بویژه اصل استقلال می شود را تحمل کند یا هرگونه انحراف از مسیر عدم وابستگی خود را که ممکن است حتی به طور غیر مستقیم با دادن پول یا خودداری کردن از دادن پول بر آن تحمیل می شود را بپذیرد.

کمک‌های مالی نباید اهرم فشار باشد

این واقعیت درست است که فعالیت ها و اقدامات هلال‌احمر عمدتاً وابسته به کمک‌های مالی دولت است و همین موضوع شرایط را خیلی سخت می‌کند، وقتی که دولت ها بخواهند از کمک های مادی و معنوی به هلال‌احمر به عنوان اهرم فشار برای نقض ارزش های اصول اساسی استفاده کنند.

دولت ها اعم از دستگاه‌های دولتی و غیردولتی باید درک کنند که اگر هلال‌احمر فاقد قدرت مادی است این امر سبب نمی شود که جمعیت های ملی هیچگونه سازشی که موجب نقض خطوط قرمز اصل استقلال شود را بپذیرند.

حکومت‌ها می‌توانند اطمینان خاطر داشته باشند در جهانی که تحت سلطه‌ منافع شخصی، گروهی و جناح سیاسی آنها است، حداقل ‌یک نهادبشردوستی در دنیا و در کشورهای عضو فدراسیون بین المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر وجود ‌دارد که از ‌این قانون حاکم بر سلطه آنان گریزان است و فرار می‌کند.

در جهان امروز قدرت‌ها و سیاست مداران به دنبال فرصت طلبی ‌و احیاناً سازش با یکدیگر هستند ولی صلیب سرخ و هلال‌احمر بدون هیچ‌گونه انگیزه‌ سیاسی، مذهبی و ملی در جهت حفظ احترام و کرامت انسان‌ها و تسکین عادلانه آلام بشری فعالیت می‌کنند و هیچ فرصتی را برای فتنه فراهم نمی‌کنند؛ در جهانی که نفاق و نفرت از ویژگی های آن است، صلیب سرخ و هلال‌احمر تنها نگرانی اش اخوت بین نوع بشر است. این بزرگترین نقطه قوت صلیب سرخ و هلال‌احمر است.

در نهایت، و به دلایل متعدد و مشابه، صلیب سرخ و هلال‌احمر نمی‌توانند با هیچ‌یک از دستگاه‌ها و مؤسساتی که برای استقلال مادی و معنوی او احترام مطلق قائل نیستند، همکاری کنند، چرا که انحراف از ‌این مسیر عواقب وخیمی‌ به همراه دارد که مهم‌ترین آنها زیر سؤال رفتن اعتبار جهانی و کاهش اعتماد همگانی است.

صلیب سرخ و هلال‌احمر تنها در شرایطی با دستگاه‌های دولتی دیگر سازمان‌ها همکاری می‌کنند که در کار مشترک احترام کامل به اصول بین المللی اش بویژه اصل استقلال و عدم وابستگی را در عمل به رسمیت بشناسند.

۲ – خصوصیت امدادی

همکاری در سایه استقلال

با توجه به‌اینکه جمعیت‌ها فارغ از عبارت «امدادی» در ارائه خدمات بشردوستانه، در ابتدا برای دولت‌ها نیروهای کمکی ارتش محسوب می‌شدند و تحت کنترل قوانین کشورهای تابعه هستند، با ‌این حال‌این خصوصیت امدادی ناشی از اصول اساسی نهضت است.

سرشت قطعی فعالیت های بشردوستانهِ جمعیت‌های ملی صلیب سرخ و هلال‌احمر به عنوان یک نهاد غیرانتفاعی و عام المنفعه ‌ایجاب می‌کند که با حکومت‌ها همکاری نزدیک داشته باشند. به‌علاوه، همانطور که بیانیه تأکید می‌کند، ‌این جمعیت‌ها تابع قانون کشور خود هستند؛ و غیر از ‌این هم نمی‌تواند باشد.

با توجه به تصورات مدرنی که از نظام‌های اجتماعی وجود ‌دارد، وظیفه‌ همگانی در جهت ارائه کمک به افراد تنگدست به طور عمده در کشورها تنزل می‌یابد، به طوری‌که تنها نهادهای بشردوستانه مثل هلال‌احمر، قدرت لازم و منابع کافی را از طریق کسب اعتماد مردمی در اختیار‌ دارند و می‌توانند از عهده‌ ‌کاهش گستره آلام بشری برآیند.

صلیب سرخ و هلال‌احمر نمی‌توانند پست حکومتی در کشور اختیار کنند؛ بلکه تنها می‌توانند به نسبت منابعی که در اختیار‌ دارند، با حفظ اصل استقلال با دولت ها همکاری کنند. ‌این همکاری عمدتاً در حوزه‌‌های بشردوستی، نیکوکاری و خیریه‌ خصوصی است که موجب می شود صلیب سرخ و هلال‌احمر با نوآوری، خلاقیت و ابتکارهای فردی و گروهی مفید باشند و بدون شک خدماتشان در جامعه برای حمایت از زندگی و سلامت انسان‌ها و ترویج صلح و دوستی ضروری و اجتناب‌ناپذیر شود. حتی اگر حکومت‌های ملی روش‌های قدرتمندی برای نجات جان‌ها و حمایت از سلامتی آنها در دسترس داشته باشند، همیشه در شرایطی نیستند که بتوانند به تمام نیازمندان کشور کمک کنند، به‌ویژه اگر ‌این نیازمندان متعلق به حزب مخالف باشند.

خدمات بشردوستانه فوری و بدون غرض نیازمند استقلال

دولت‌ها نمی‌توانند سبب‌ ایجاد رابطه انسانی و عاطفی بین کسانی که کمک می‌کنند و تمام افراد تحت حمایت بشوند، چون اینگونه رابطه‌ صد در صد انسانی باید از هر نظر به درجه ای از رشد و کمال برسد که تمام رفتارهای مغرضانه و تبعیض ها را اصلاح کند.

به علاوه، حتی بسیاری از سازمانها و آژانس‌های رسمی‌ مدعی انسانیت هم ممکن است با‌ یک حادثه غیرمنتظره در هم بشکنند. بنابراین علاوه بر فعالیت‌های نوع‌دوستانه که بوسیله حکومت‌ها صورت می‌گیرد، نیاز به‌یک سری فعالیت های بشردوستانه فوری و بدون غرض و تبعیض در هر جامعه ای وجود‌ دارد، خدمات بشردوستانه از نوعی که صلیب سرخ و هلال‌احمر انجام می‌دهد.

برای صلیب سرخ و هلال‌احمر، خصوصیت امدادی یک اصل مهم و اقتباسی است ولی این تفکر، از هدف آرمانی صلیب سرخ و هلال‌احمر نشأت نمی‌گیرد چون بیشتر نتیجه‌ عملی شرایطی است که صلیب سرخ و هلال‌احمر تحت تأثیر آن فعالیت های امدادی انجام می‌دهد. با توجه به محدودیت نشریه، ادامه رمز گشایی از اصل استقلال را در بخش دوم ارائه می شود.

 

نویسنده: نادرگلستانی، کارشناس و مدرس اصول بین المللی هلال‌احمر

منبع: نشریه ماه نو